نشست تخصصی بررسی حفاظت و مرمت دیوارنگاره صف سلام در باغ موزه نگارستان دانشگاه تهران برگزار شد

دومین نشست از سلسله نشست‌های علمی-تخصصی گروه حفاظت ایکوم ایران با عنوان «حفاظت و مرمت دیوارنگاره صف سلام فتحعلیشاهی، در باغ موزه نگارستان برگزار شد.

در این نشست دکتر سید احمد محیط طباطبایی رئیس ایکوم ایران، دکتر رسول وطن دوست رئیس کارگروه حفاظت و مرمت ایکوم ایران و پیشکسوت در زمینه حفاظت و مرمت سازمان میراث فرهنگی کشور و مهندس محسن نقیلو رئیس اداره موزه‌های عمومی و اماکن تاریخی دانشگاه تهران و همچنین جمع کثیری از کارشناسان و متخصصین حوزه مرمت و علاقه‌مندان برگزار شد.

این نشست در راستای استقبال محققان، متخصصان و دانشجویان مرمت و باستان شناسی از بازدید این اثر و همچنین علاقه‌مندی به بررسی روند مرمت و مستندنگاری آن، با همکاری باغ موزه نگارستان دانشگاه تهران و گروه حفاظت و مرمت آثار و ابنیه ایکوم و همکاری فتح‌الله نیازی (سرپرست کارگاه مرمت دیوارنگاره صف سلام فتحعلیشاهی باغ موزه نگارستان، سرپرست کار گروه مدرن، عضو پژوهشکده حفاظت و مرمت آثار تاریخی-فرهنگی و عضو کار گروه حفاظت آرایه های معماری و دیوارنگاره‌ها) برگزار شد.

در آغاز این نشست، مهندس محسن نقیلو رئیس اداره موزه‌های عمومی  و اماکن تاریخی دانشگاه تهران ضمن خیر مقدم به میهمانان و مدعوین به توضیح کوتاهی پیرامون پیشینه باغ موزه نگارستان و اهمیت وجود و مرمت نقاشی صف سلام فتحعلیشاهی پرداخت.

در ادامه فتح الله نیازی سرپرست کارگاه مرمت دیوارنگاره صف سلام ابتدا به قرائت بیانیه‌ای از مهندس سید محمد بهشتی، رئیس اسبق پژوهشگاه میراث فرهنگی درباره این اثر و مرمت و جایگاه آن پرداخت. در بخشی از این یادداشت آمده بود: «خوشبختانه از نزدیک به چهار دهه سلطنت فتحعلی شاه قاجار یادگارهای بسیاری برجای مانده اما متاسفانه درباره این دوران کمتر تحقیقی عالمانه انجام شده است؛ با وجود آن که این عصر در حیات ایران معاصر سرنوشت‌ساز بود اما مورخان و پژوهشگران عمدتاً با نظری مغرضانه و جانب‌دارانه درباره آن قلم فرسوده‌اند. می‌توان گفت بیشتر عهدنامه‌های گلستان و ترکمانچای و شکست ایران در جنگ با روسیه است که سایه سنگینش را بر تمام این زمان طولانی انداخته تا دیگر جنبه‌های مهم آن.

رویداد فرخنده رونمایی از دیوارنگاره صف سلام فتحعلی شاه که از اقامتگاه او در جوار آستان مبارک حضرت معصومه(ع) در قم تا باغ موزه نگارستان راهی دراز و قصه‌ای پرفرود و فراز را طی کرده، فرصت مناسبی است تا با تأملی پرسشگرانه‌تر به سراغ این دوره از حیات جامعه ایرانی برویم و دلالت‌های مهم و متعدد این اثر نسبت بدان را آشکارتر سازیم.

تعیین زمان دقیق خلق این اثر نیاز به تحقیقات تاریخی دارد ولی عجالتاً با توجه به سن و سالِ شاهزادگان ایستاده در صفوف می‌توان حدس زد که موقع ترسیم آن مربوط به سومین دهه از سلطنت فتحعلی شاه و حدود سال‌های ۱۲۳۵ هجری قمری (حوالی ۱۲۰۰ شمسی و ۱۸۲۰ میلادی) باشد. به عبارت دیگر این صف سلام دیرتر از نمونه‌های مشابه خود در قصر نگارستان و سلیمانیه پدید آمده است. اما از آنجا که متأسفانه دیوارنگاره صف سلام قصر نگارستان که در جای خود اثری قابل تأمل است، نابود شده باید نقدا از استقرارِ این اثر مهم در موزه نگارستان خرسند بود اما نسبت به عدم تناسب ظرف و مظروف به خود و بازدیدکنندگان تذکر داد. در عین حال بر عهده مسئولان موزه نگارستان این وظیفه فرض است که به دنبال یافتن بوم‌هایی باشند که استاد صمصام مصورالممالک در عصر مظفرالدین شاه از روی پرده اصلی قصر نگارستان ترسیم کرده و مدت‌ها در موزه مردمشناسی قدیم بر دیوارها آویخته بود اما اکنون از دیده عموم پنهان است.»

 سپس فتح الله نیازی به ارائه سخنرانی خود پیرامون روند انتقال اثر، پایش‌های نخستین آن و همچنین روند مرمت و حفاظت و نصب این اثر کم نظیر پرداخت.

در ادامه دکتر رسول وطن دوست از مجموعه باغ موزه نگارستان دانشگاه تهران برای حمایت از مرمت و نصب و نگهداری ویژه این اثر برای آیندگان و همچنین در اختیار گذاشتن امکانات جهت برگزاری دومین نشست از سلسله نشست‌های علمی-تخصصی گروه حفاظت ایکوم ایران تشکر کرده و همچنین با ایراد سخنرانی در خصوص نحوه مرمت این اثر، مهر تاییدی به لحاظ کارشناسی و تخصصی به روند کار حرفه ای کارگاه مرمت دیوارنگاره صف سلام زد.

بعد از جلسه پرسش و پاسخ حضار، فیلم مستند- پژوهشی صف سلام ساخته هادی آفریده که برای نخستین بار پخش می شد، نمایش داده شد و در انتها میهمانان و دوستداران این اثر به بازدید از صف سلام فتحعلیشاهی پرداختند.

یک دیدگاه